Wie heeft het recht om vrijwilligerswerk te doen?

In het kort

Je mag vrijwilligerswerk doen:

  • als je een wettig verblijfsdocument hebt
  • als je recht hebt op opvang (met uitzondering van gezinnen zonder wettig verblijf met een minderjarig kind)

Als je een geldig verblijfsdocument hebt

Als je een verblijf hebt dat gedekt is door een verblijfstitel of verblijfsdocument, toegekend krachtens de Verblijfswet van 15 december 1980 en de uitvoeringsbesluiten ervan, mag je vrijwilligerswerk doen.

Dit betekent dat alle elektronische verblijfskaarten, maar ook papieren documenten en zelfs proceduredocumenten in aanmerking:

  • elektronische A, B, C, D, E, EU, E+, EU+, F, F+, H, I, J, K, L, M, N kaart
  • het attest van immatriculatie
  • de bijlage 15, bijlage 19, bijlage 19ter, bijlage 26, bijlage 35, ...
  • een aankomstverklaring (bijlage 3)
  • ...

Als je recht hebt op opvang

Wie recht heeft op opvang volgens artikel 2, 2° van de Opvangwet van 12 januari 2007, mag je vrijwilligerswerk doen:

  • asielzoekers
  • niet-begeleide minderjarigen
  • bij verlenging van je opvang, bv. door medische overmacht, ...

Uitzondering! Gezinnen zonder wettig verblijf met een minderjarig kind. Zij hebben recht op opvang, maar zijn uitgesloten van het recht om vrijwilligerswerk te doen. Meer over hun recht op opvang.

Combinatie vrijwilligerswerk en dagvergoeding?

De dagvergoeding die je ontvangt als je in de opvang zit, kan je behouden wanneer je vrijwilligerswerk doet. Je moet wel op voorhand bij Fedasil melden dat je vrijwilligerswerk gaat doen.

Fedasil kan het vrijwilligerswerk beperken of verbieden; of de cumulatie met de dagvergoeding beperken of verbieden als:

  • de activiteit die je uitoefent geen vrijwilligerswerk blijkt te zijn
  • de activiteit door haar aard, duur of frequentie geen activiteit is die gewoonlijk door vrijwilligers wordt uitgeoefend
  • de activiteit afbreuk doet aan de goede werking van de opvangstructuur
  • als er elementen zijn die misbruik doen vermoeden

Vrijwilligers in het kader van Europees vrijwilligerswerk

Derdelands vrijwilligers die deelnemen aan een vrijwilligersprogramma in het kader van Europees vrijwilligerswerk kunnen een gecombineerde vergunning of arbeidskaart als vrijwilliger aanvragen. Het gaat over door België erkende vrijwilligersprogramma’s zonder winstoogmerk, waarin de activiteiten niet worden vergoed, met uitzondering van onkostenvergoeding en/of zakgeld. Meer info hierover vind je op de pagina 'Vrijwilligers in het kader van Europees vrijwilligerswerk'.

Mogen mensen zonder wettig verblijf vrijwilligerswerk doen?

Nee. Tenzij het niet in ondergeschikt verband is. Dat is zeer uitzonderijk en moeilijk aan te tonen.

Vrijwilligerswerk gebeurt meestal in ondergeschikt verband. Dit betekent dat de vrijwilliger handelt onder de autoriteit of leiding van een ander, zoals een non-profitorganisatie, een overheidsinstantie of een individu. Er is toezicht en/of controle. 

Een voorbeeld: Iemand beslist samen met zijn buren om het zwerfvuil op een speelpleintje op te ruimen en niemand neemt de leiding of houdt toezicht.

Of er sprake is van ondergeschikt verband is een feitenkwestie. Volgens een verklaring van een vorige minister van tewerkstelling is er een ondergeschikt verband wanneer een werkgever de vrijwilliger bevelen kan geven over de uitoefening en organisatie van het werk. Daarbij kan er een zekere vrijheid in de uitoefening van de job zijn. In de praktijk is dit echter heel moeilijk aan te tonen. 

Vreemdelingen zonder wettig verblijf mogen geen vrijwilligerswerk in ondergeschikt uitvoeren. Er is geen wettelijk basis voor. Dit is geldt ook voor gezinnen met minderjarige kinderen zonder wettig verblijf, ondanks hun recht op materiële opvang.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Voor vrijwilligerswerk 'zonder ondergeschikt verband' is niemand uitgesloten. Dat volgt uit de wet van 3 juli 2005 over de rechten van vrijwilligers.

Vrijwilligerswerk in ondergeschikt verband

De vrijwilligerswet van 3 juli 2005 heeft mensen zonder wettig verblijf en gezinnen met minderjarige kinderen zonder wettig verblijf niet uitgesloten van de wet over de tewerkstelling van buitenlandse werknemers van 30 april 1999. Daardoor is er voor vrijwilligerswerk in ondergeschikt verband een arbeidskaart of een vrijstelling van arbeidskaart nodig. Mensen zonder wettig verblijf kunnen uiteraard een arbeidskaart noch een vrijstelling van arbeidskaart bekomen. Maar de arbeidskaartenreglementering is niet van toepassing voor vrijwilligerswerk zonder ondergeschikt verband.

Vreemdelingen zonder wettig verblijf kunnen dus wel vrijwilligerswerk doen wanneer het niet in ondergeschikt verband is.

Wanneer is er een ondergeschikt verband?

Dit is een feitenkwestie. Volgens een verklaring van een vorige minister van tewerkstelling is er een ondergeschikt verband wanneer een werkgever de vrijwilliger bevelen kan geven over de uitoefening en organisatie van het werk. Daarbij kan er een zekere vrijheid in de uitoefening van de job zijn.

Mensen zonder wettig verblijf en vrijwilligerswerk?

Wat is vrijwilligerswerk dat niet in ondergeschikt wordt uitgevoerd?

Vrijwilligerswerk dat niet in ondergeschikt verband wordt uitgevoerd, verwijst naar activiteiten waarbij de vrijwilliger niet onder direct toezicht of controle van een organisatie of persoon staat. In een ondergeschikte relatie zou de vrijwilliger handelen onder de autoriteit of leiding van een ander, zoals een non-profitorganisatie, een overheidsinstantie of een individu.

Dit is een feitenkwestie. Volgens een verklaring van een vorige minister van tewerkstelling is er een ondergeschikt verband wanneer een werkgever de vrijwilliger bevelen kan geven over de uitoefening en organisatie van het werk. Daarbij kan er een zekere vrijheid in de uitoefening van de job zijn.

Een voorbeeld. Je beslist samen met je buren om het zwerfvuil op een speelpleintje op te ruimen en niemand neemt de leiding of houdt toezicht.

Waarom