Update - databank schijnhuwelijken, schijnwettelijke samenwoningen en frauduleuze erkenningen

Gepubliceerd op

Laatst bijgewerkt 15/2/2024

Vanaf .... 2024 wordt bijkomende informatie in de databank opgenomen. Hierdoor evolueert ze naar een 'databank schijnhuwelijken, schijnwettelijke samenwoningen en frauduleuze erkenningen'. Enerzijds worden de informatiegegevens die uitgewisseld worden over Belgische schijnhuwelijken en schijnwettelijke samenwoningen uitgebreid. Anderzijds worden voor het eerst informatiegegevens uitgewisseld over buitenlandse schijnhuwelijken. Tot slot wordt een gegevensuitwisseling ingevoerd over eventuele frauduleuze erkenningen. Op 3 april 2014 is deze toenmalige 'databank schijnhuwelijken en schijnwettelijke samenwoningen' in werking getreden (Koninklijk besluit van 28 februari 2014). De databank kreeg uiteindelijk de vorm van bijkomende informatie die opgenomen wordt in het rijksregister. Het is dus geen echte aparte databank, maar een uitbreiding van het bestaande rijksregister.

Wat is de bedoeling?

Het opzetten van een databank schijnhuwelijken en schijnwettelijke samenwoningen was een maatregel die in het federaal regeerakkoord van 1 december 2011 was aangekondigd. Dit kaderde in het opvoeren van de strijd tegen schijnhuwelijken en schijnwettelijke samenwoningen.

Volgens het Verslag aan de Koning heeft het KB van 28 februari 2014 tot doel een “relevante gegevensuitwisseling” mogelijk te maken tussen de betrokken overheden, “in het kader van de opgevoerde strijd tegen de schijnhuwelijken en de schijnwettelijke samenwoningen”. Die gegevensuitwisseling wordt mogelijk gemaakt door in de bevolkingsregisters een aantal gegevens op te nemen met betrekking tot de beslissingen die kunnen genomen worden op grond van het Burgerlijk Wetboek door de ambtenaar van de burgerlijke stand “bij een ernstig vermoeden van een schijnhuwelijk of schijnwettelijke samenwoning”. Ook verwijst het Verslag naar het federaal regeerakkoord waarin de regering besliste om de strijd tegen schijnhuwelijken en schijnwettelijke samenwoningen op te drijven, onder meer “door het opzetten van een databank met relevante informatie voor alle overheden”.

Deze databank wordt nu uitgebreid naar buitenlandse schijnhuwelijken en frauduleuze erkenningen.

Enkele opmerkingen:

  • In de databank worden meer gegevens opgenomen dan wat strikt genomen “relevant” is volgens de definitie van een “schijnhuwelijk of schijnwettelijke samenwoning”. Er is niet bij alle gegevens sprake van een “ernstig vermoeden”. De gegevens van de databank moeten dus bijzonder voorzichtig geïnterpreteerd worden.
  • Er is pas sprake van een schijnhuwelijk "wanneer, ondanks de formele gegeven toestemmingen tot het huwelijk, uit een geheel van omstandigheden blijkt dat de intentie van minstens één van de echtgenoten kennelijk niet gericht is op het totstandbrengen van een duurzame levensgemeenschap, maar enkel op het bekomen van een verblijfsrechtelijk voordeel dat is verbonden aan de staat van gehuwde" (artikel 146bis Burgerlijk Wetboek).
  • Er is pas sprake van schijnwettelijke samenwoning "wanneer, ondanks de geuite wil van beide partijen om wettelijk samen te wonen, uit een geheel van omstandigheden blijkt dat de intentie van minstens een van beide partijen kennelijk enkel gericht is op het bekomen van een verblijfsrechtelijk voordeel" dat is verbonden aan de staat van wettelijk samenwonende" (artikel 1476bis Burgerlijk Wetboek).
  • Er is pas sprake van een frauduleuze erkenning “wanneer uit een geheel van omstandigheden blijkt dat de intentie van de erkenner, kennelijk enkel gericht is op het voor zichzelf, voor het kind of voor de persoon die zijn voorafgaande toestemming moet geven, bekomen van een verblijfsrechtelijk voordeel dat verbonden is aan de vaststelling van de afstammingsband.”

Welke gegevens worden opgenomen?

Gegevens voor de strijd tegen Belgische schijnhuwelijken:

  • De afgifte van het ontvangstbericht dat het koppel krijgt nadat het alle documenten overhandigde die nodig zijn voor de huwelijksaangifte. Het ontvangstbericht wordt alleen in het rijksregister vermeld wanneer een van de partners een verblijfsrechtelijk voordeel kan bekomen door het huwelijk.
    • Opmerkingen:
      • Een ontvangstbericht geeft op zichzelf geen enkele indicatie dat het over een schijnhuwelijk zou gaan. Het zegt niets over de intentie van het koppel; het betekent alleen dat alle vereiste documenten om te huwen overgemaakt zijn.
      • Ook het feit dat het ontvangstbericht alleen vermeld wordt wanneer een van de partners een verblijfsrechtelijk voordeel kan bekomen, betekent helemaal niet dat het om een schijnhuwelijk zou gaan. Anders zou elk gemengd huwelijk prima facie als verdacht beschouwd worden, hetgeen juist vermeden moet worden volgens de omzendbrief van 6 september 2013 inzake de wet van 2 juni 2013.
  • De datum van ondertekening van de huwelijksaangifte door de ambtenaar van de burgerlijke stand.
    • Opmerking: Deze informatie zegt niets over de intentie van het koppel en is dus niet relevant in de strijd tegen schijnhuwelijken.
  • De weigering van de opmaak van de huwelijksaangifte, omdat de ambtenaar van de burgerlijke stand twijfels heeft over de echtheid of geldigheid van de overgelegde documenten. Hierdoor zou een vermoeden van schijnhuwelijk kunnen ontstaan.
    • Opmerkingen
      • Het niet opmaken van de huwelijksaangifte kan op zich nooit een vermoeden doen ontstaan dat het om een schijnhuwelijk gaat. De insinuatie van het KB van 28 februari 2014 dat dit wel kan, druist in tegen de wet van 2 juni 2013.
      • De wet van 2 juni 2013 geeft alleen de bevoegdheid aan de ambtenaar van de burgerlijke stand om te weigeren de huwelijksaangifte op te maken, wanneer hij twijfels heeft over de geldigheid of de echtheid van de overgelegde documenten.
      • De memorie van toelichting bij de wet van 2 juni 2013 stelt uitdrukkelijk dat het al dan niet opmaken van de huwelijksaangifte enkel afhangt van het overleggen van de documenten en van de geldigheid en de echtheid ervan, “en niet van de intentie van de aanstaande echtgenoten” (zie MvT bij de wet van 2 juni 2013, Parl.St. Kamer 2013-2014, 2673/001, 5). Volgens de MvT slaat het onderzoek naar de geldigheid en de echtheid op de legalisatie, vertaling door een beëdigd vertaler en op de geldigheid van de datum van de voorgelegde documenten.
  • De beslissing om de voltrekking van het huwelijk uit te stellen, omwille van een ernstig vermoeden van schijnhuwelijk.
  • De weigering om het huwelijk te voltrekken omdat de ambtenaar van de burgerlijke stand van oordeel is dat het om een schijnhuwelijk gaat.
  • Het beroep ingesteld tegen de weigering van de ambtenaar van de burgerlijke stand om het huwelijk te voltrekken (omwille van ernstig vermoeden van schijnhuwelijk)

  • De nietigverklaring van een schijnhuwelijk, voor zover het vonnis of arrest in kracht van gewijsde trad.

Gegevens voor de strijd tegen buitenlandse schijnhuwelijken:

  • De uitreiking en datum van afgifte van een attest geen huwelijksbeletsel

    • Het valt moeilijk te begrijpen waarom deze informatie opgenomen wordt in het rijksregister nu een attest geen huwelijksbeletsel net aantoont dat er géén sprake is van een buitenlands schijnhuwelijk.

    • Verzet van het parket tegen de uitreiking van een attest geen huwelijksbeletsel, voor zover het verzet betrekking heeft op een schijnhuwelijk.

Gegevens voor de strijd tegen schijnwettelijke samenwoningen:

  • Het uitstel van de melding van de verklaring van wettelijke samenwoning, omwille van een ernstig vermoeden dat het om een schijnwettelijke samenwoning gaat, of dat de wettelijke samenwoning zonder vrije toestemming aangegaan wordt, of dat de toestemming onder geweld of bedreiging gegeven wordt.
  • De weigering van de melding van de verklaring van wettelijke samenwoning in het rijksregister, omwille van een ernstig vermoeden dat het om een schijnwettelijke samenwoning gaat, of dat de wettelijke samenwoning zonder vrije toestemming aangegaan wordt, of dat de toestemming onder geweld of bedreiging gegeven wordt.
    • Opmerking: De informatie over wettelijke samenwoningen zonder vrije toestemming of onder dwang is niet relevant voor de schijnwettelijke samenwoning. Dit zijn immers verschillende begrippen die geregeld worden in verschillende artikelen. Met betrekking tot huwelijken wordt deze informatie niet opgenomen in de databank.
  • De datum van kennisgeving van bovenstaande weigering van de melding aan de betrokken partijen.
  • Het beroep ingesteld tegen de weigering van melding van de verklaring van wettelijke samenwoning in het rijksregister.
  • De nietigverklaring van een schijnwettelijke samenwoning, voor zover het vonnis of arrest in kracht van gewijsde trad.

Gegevens voor de strijd tegen frauduleuze erkenningen:

  • De datum van afgifte van het ontvangstbewijs
  • De datum van de opmaak van aangifte van erkenning
  • De weigering van de opmaak van aangifte van erkenning
  • Het uitstel van de opmaak van de akte van erkenning
  • De weigering van de ambtenaar van de burgerlijke stand om de akte van erkenning op te maken
  • Het beroep ingesteld tegen de weigering om de akte van erkenning op te maken
  • De nietigverklaring van een frauduleuze erkenning, voor zover het vonnis of arrest in kracht van gewijsde trad.
  • Opmerkingen
    • Deze gegevens worden in de registers opgenomen voor alle erkenningen die een verblijfsrechtelijk voordeel kunnen opleveren. Nochtans is er slechts sprake van een frauduleuze erkenning indien “uit een geheel van omstandigheden blijkt dat de intentie van de erkenner, kennelijk enkel gericht is op het voor zichzelf, voor het kind of voor de persoon die zijn voorafgaande toestemming moet geven, bekomen van een verblijfsrechtelijk voordeel dat verbonden is aan de vaststelling van de afstammingsband.” (artikel 330/1 Burgerlijk Wetboek“.
    • Bovendien vindt het onderzoek naar een mogelijks frauduleus karakter enkel plaats ná de opmaak van aangifte van erkenning. Voordien wordt enkel de echtheid en geldigheid van de documenten beoordeeld. In dat opzicht lijkt de opname van de 3 eerst genoemde gegevens (datum van afgifte van ontvangstbewijs, datum van opmaak van erkenning, datum van weigering van opmaak van aangifte van erkenning) niet dienend, noch relevant in het kader van de strijd tegen frauduleuze erkenningen.

Door wie?

Bovenstaande informatiegegevens moeten geregistreerd worden door de ambtenaar van de burgerlijke stand van respectievelijk volgende gemeenten:

  • de gemeente van de huwelijksaangifte;
  • de gemeente van de gemeenschappelijke woonplaats waar de verklaring wettelijke samenwoning afgelegd wordt;
  • de gemeente van aangifte van de erkenning.

De informatiegegevens over attesten geen huwelijksbeletsel of het verzet tegen de afgifte daarvan, worden geregistreerd door de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente van de woonplaats van de betrokkene (in België) of door de consulaire post waarbij deze persoon ingeschreven is (in het buitenland). Bij gebrek aan een inschrijving in een Belgische gemeente of bij een consulaire post wordt de informatie opgenomen door de gemeente van de laatst gekende inschrijving. De consulaire post moet daartoe de informatie (over attesten geen huwelijksbeletsel of het verzet van het parket) meedelen aan de Belgische gemeente.

  • Het verzet van het parket moet volgens de wet van 2 juni 2013 door het parket zelf ter kennis gebracht worden aan o.m. de ambtenaar van de burgerlijke stand van de woonplaats van de verzoeker in België. Dit is dus niet de taak van de consulaire post. Het KB van 7 oktober 2022 is op dit punt strijdig met de wet.

In welk dossier?

Bovenstaande informatiegegevens worden geregistreerd in de dossiers van de personen met wie het huwelijk gepland is, respectievelijk de verklaring wettelijke samenwoning afgelegd is.

Bij erkenningen worden bovenstaande informatiegegevens geregistreerd in de dossiers van :

  • de persoon die wenst te erkennen;
  • de persoon die erkend moet worden, tenzij het gaat om een minderjarige;
  • de persoon waarvan de voorafgaande toestemming vereist is.

Hoelang worden gegevens opgeslagen en bewaard?

Alle gegevens over schijnhuwelijken (hierboven opgesomd) worden gewist vijf jaar na de datum waarop de ambtenaar van de burgerlijke stand het koppel in kennis heeft gesteld van zijn weigeringsbeslissing om de akte van huwelijksaangifte op te maken of vijf jaar na de kennisgeving van zijn beslissing om het huwelijk niet te voltrekken.

De informatie over het attest geen huwelijksbeletsel wordt gewist vijf jaar nadat het attest is uitgereikt.

De informatie over het verzet wordt gewist vijf jaar nadat het parket zich verzet heeft tegen de uitreiking van het attest of zodra het attest uitgereikt is.

Alle gegevens over schijnwettelijke samenwoningen (hierboven opgesomd) worden gewist vijf jaar na de datum waarop de ambtenaar van de burgerlijke stand het koppel in kennis heeft gesteld van zijn weigeringsbeslissing om melding te maken van de verklaring van wettelijke samenwoning in het rijksregister.

Alle gegevens over frauduleuze erkenningen (hierboven opgesomd) worden gewist vijf jaar na de datum waarop de ambtenaar de erkenner in kennis heeft gesteld van zijn weigering om de erkenning op te maken of vijf jaar na de gerechtelijke nietigverklaring van de frauduleuze erkenning.

Daarnaast worden alle gegevens over schijnhuwelijken, schijnwettelijke samenwoningen en9 frauduleuze erkenningen (hierboven opgesomd) gewist, na de voltrekking van het huwelijk van het betrokken koppel, na de melding van de verklaring van wettelijke samenwoning van het betrokken koppel, respectievelijk na de opmaak van de akte van erkenning.

Gegevens van vreemdelingen die nog niet ingeschreven zijn in het rijksregister, worden opgeslagen in het wachtregister

Wanneer een vreemdeling zonder identificatienummer bij het rijksregister wil huwen, wettelijk samenwonen of een kind wil erkennen, wordt hij ingeschreven in het wachtregister van de gemeente van de aangifte van het huwelijk, de verklaring van wettelijke samenwoning of de erkenning. De databank schijnrelaties en frauduleuze erkenningen zal dus leiden tot extra inschrijvingen in het wachtregister.

De vreemdeling zal geschrapt worden uit het wachtregister na dezelfde periode en volgens dezelfde modaliteiten zoals hierboven vermeld. Alleen de naam, voornaam, het geslacht, de geboorteplaats en -datum blijven vermeld in het wachtregister.

Meer info