HvB Brussel: erkenning dubbele vaderlijke afstammingsband vastgesteld in buitenland na draagmoederschap

Bij een gehuwd koppel van hetzelfde geslacht hebben beide mannelijke partners naast de Belgische nationaliteit ook nog een andere EU-nationaliteit. 

Ze doen een beroep op een draagmoeder in Californië. Vóór de geboorte van het kind in 2022 velt het Californische Hooggerechtshof een vonnis waarin wordt bepaald dat de draagmoeder en haar partner niet de wettelijke ouders van het kind zijn maar wel het Belgische koppel. Een dubbele vaderlijke afstammingsband wordt op die manier tot stand gebracht in het Californische vonnis.

Na de geboorte van het kind stellen de Californische autoriteiten een geboorteakte op gebaseerd op het vonnis. 

De Californische geboorteakte wordt overgeschreven in Spanje, een van de vaders heeft ook de Spaanse nationaliteit, en het kind krijgt ook een Spaanse geboorteakte.

De betrokkenen leggen het Californische vonnis en de geboorteakte van hun kind voor aan de ambtenaar van burgerlijke stand van hun gemeente. Deze weigert echter de erkenning van het buitenlandse vonnis, na een negatief advies van het parket, omdat er sprake zou zijn van wetsontduiking .

Volgens artikel 25, §1, 3° WIPR kan een buitenlandse rechterlijke beslissing niet in België erkend worden als de beslissing alleen verkregen is om te ontsnappen aan het toepasselijke recht. In geval van buitenlands draagmoederschap rijst vaak de vraag of de wensouders beroep deden op een draagmoeder het buitenland met als enkel doel om te ontsnappen aan het normaal toepasselijke recht. In België is draagmoederschap niet wettelijk geregeld en is er sprake van een juridisch vacuüm. Draagmoederschap is niet expliciet verboden maar het is niet mogelijk om een geboorteakte te laten opstellen waarin de twee vaders als ouders voorkomen zónder de draagmoeder. Het hof van beroep van Brussel volgt echter de eerste rechter in zijn standpunt dat er geen sprake is van wetsontduiking omdat de wensouders hun ouderschap geldig tot stand konden brengen volgens het toepasselijke Californische recht en dit zonder hun nationaliteit te wijzigen. 

Een buitenlandse rechterlijke beslissing kan ook niet in België worden erkend als het gevolg van de erkenning kennelijk strijdig zou zijn met de openbare orde. Bij deze onverenigbaarheid moet rekening worden gehouden met de mate waarin het geval met de Belgische rechtsorde is verbonden en met de ernst van de eventuele gevolgen . Het hof van beroep nam de volgende zaken in beschouwing in zijn beoordeling van een eventuele schending van de internationale openbare orde: 

Dubbele vaderlijke afstammingsband

De erkenning van de buitenlandse geboorteakte heeft tot gevolg dat er in de Belgische rechtsorde een dubbele vaderlijke afstammingsband tot stand komt. Het ouderschap van twee personen van hetzelfde geslacht is geen punt van discussie meer in België. 

Om puur praktische redenen kan de de ambtenaar geen dubbele vaderlijke afstammingsband opnemen in de registers. De geactualiseerde onderrichtingen over het houden van de bevolkingsregisters geeft daarvoor de praktische oplossing mee: "Wanneer een ambtenaar van de burgerlijke stand een geboorteakte opstelt met een dubbele afstamming van vaderszijde, ongeacht of deze akte rechtstreeks wordt opgesteld of gebaseerd is op een door hem erkende buitenlandse geboorteakte, zal het voor hem niet mogelijk zijn om deze dubbele afstamming te registreren in de bevolkingsregisters. Alle ambtenaren van de burgerlijke stand die met deze situatie worden geconfronteerd kunnen hun technische problemen doorsturen naar de centrale diensten van het Rijksregister (IPIB-Audit-Encodage@rrn.fgov.be). Deze zullen de gegevens betreffende de afstamming zo snel mogelijk bijwerken en, op basis van de Belgische akte, de dubbele afstamming van vaderszijde registreren."

Geen vermelding draagmoeder in geboorteakte 

Waar wel discussie over bestaat, is over de vraag of het feit dat de draagmoeder niet voorkomt op de buitenlandse geboorteakte al dan niet strijdig is met de openbare orde. Volgens de familierechtbank en het hof van beroep is dat niet het geval. Het hof van beroep wijst erop dat het Hof van Cassatie voorheen al beschouwde dat de wetgever geboorteakten zonder de vermelding van de moeder toeliet en hieraan gevolgen hechtte. Men kan ook moeilijk besluiten dat het weglaten van de naam van de moeder uit de geboorteakte strijdig zou zijn met de internationale openbare orde. 

Volgens het hof doet het niet vermelden van de naam van de moeder geen afbreuk aan het recht van het kind om zijn afkomst te kennen. De naam van de draagmoeder wordt immers vermeld in het Californische vonnis waarvan de erkenning wordt gevraagd. 

Biologische verwantschap

Een van de twee vaders is ook de biologische vader van het kind. Het is echter de wens van het koppel om niet te weten om welke van de twee mannen het gaat. Het hof houdt rekening met deze wens en ziet hierin geen strijdigheid met de internationale openbare orde. 

Beroep op adoptie niet wenselijk in geval van draagmoederschap

Het openbaar ministerie adviseerde om alleen de afstammingsband met de biologische vader te erkennen in de Belgische rechtsorde zodat de andere vader vervolgens het kind kon adopteren. Het hof van beroep volgt dit advies niet en wijst erop dat adoptie een andere instelling met een ander doel is dat niet de juiste oplossing aanbiedt in geval van draagmoederschap. 

Unierecht

De Californische geboorteakte werd reeds erkend en overgeschreven in Spanje waardoor het kind naast de Belgische ook de Spaanse nationaliteit heeft. De niet erkenning van de vaderlijke afstammingsbanden zoals vastgesteld in de Verenigde Staten zou onverenigbaar zijn met het Unierecht . 

Het hof van beroep besluit dat er geen weigeringsgronden zijn voor de erkenning van de vaderlijke afstammingsbanden zoals het Californische vonnis en de geboorteakte vastleggen. 

Zelfs al zou dat wel het geval zijn, dan zou de rechter toch in de eerste plaats rekening moeten houden met het hoger belang van het kind. 

Het arrest van 5 juni 2025 gaat verder dan eerdere rechtspraak over draagmoederschap omdat het hof besluit dat er geen enkele weigeringsgrond is voor de erkenning van de afstammingsbanden vastgesteld in het buitenland. Eerdere rechtspraak besloot dat er wel sprake was van wetsontduiking in geval van buitenlands draagmoederschap en als de afstammingsbanden toch werden erkend was dat omdat het hoger belang van het kind ten alle tijde moet primeren.