Ondersteuning bij vrijwillige terugkeer
Als je wil terugkeren naar je herkomstland of een land waar je toegelaten bent om te verblijven, dan biedt de Belgische overheid een terugkeerprogramma aan.
Vrijwillige terugkeer is de terugkeer:
- van een persoon naar zijn land van herkomst of een derde land waar hij toegelaten is om te verblijven op het grondgebied
- als gevolg van een zelfstandige, vrijwillige beslissing van die persoon
- met praktische ondersteuning door de Belgische overheid voor de reis vanuit België naar het land van bestemming.
Wie kan ondersteuning krijgen bij vrijwillige terugkeer?
Heb je geen wettig verblijf (meer) of ben je nog steeds in procedure, maar wil je terugkeren naar je land van herkomst dan kan je hiervoor hulp vragen. Afhankelijk van je situatie voor je vertrek uit België of je land van herkomst, kan de organisatie van jouw terugkeer gebeuren via twee verschillende instanties: Fedasil of de Dienst Vreemdelingenzaken.
Terugkeer via Fedasil
Je kan via Fedasil in sommige gevallen géén praktische ondersteuning bekomen voor een vrijwillig vertrek naar je herkomstland. Dit geldt onder meer voor burgers van de 15 oude EU-lidstaten.
Terugkeer via Dienst Vreemdelingenzaken
Je vrijwillige terugkeer regelen via de Dienst Vreemdelingenzaken is ook mogelijk wanneer je niet in aanmerking komt voor ondersteuning via Fedasil.
Waar krijg je ondersteuning bij vrijwillige terugkeer?
Woon je in een opvangcentrum voor verzoekers internationale bescherming, dan kan je terecht bij de sociale dienst voor meer begeleiding. Verblijf je elders?
- Terugkeer via Fedasil kan je opstarten op verschillende locaties.
- Terugkeer via Dienst Vreemdelingenzaken gebeurt na afspraak.
Elke informatie is vrijblijvend. Intekenen op een aanvraag vrijwillige terugkeer is nog niet verplicht. Indien je toch besluit de aanvraag op te starten, kan je bovendien ook daarna steeds nog terugkomen op je beslissing en dit tot de dag van gepland vertrek.
Welke ondersteuning biedt Fedasil?
Alle vreemdelingen die vrijwillig willen terugkeren, komen in aanmerking voor een reisticket. Enkel burgers van de 15 oude EU-lidstaten zijn hiervan uitgesloten, behalve in geval van kwetsbaarheid.
Voor de organisatie van de reis biedt Fedasil:
- de terugbetaling van de reisdocumenten
- de betaling van de vervoersonkosten die de terugkeerder moet maken om zich naar de ambassade, luchthaven of het station te begeven
- het onthaal en de begeleiding bij vertrek, transit en aankomst
Bij vertrek voorziet Fedasil een contant bedrag per persoon om kosten tijdens je reis op te vangen.
Daarbovenop krijg je een veelvoud van dit bedrag nogmaals in cash bij aankomst in het herkomstland. Enkele landen zijn van deze tweede cash ondersteuning wel uitgesloten. De lijst met bedragen en uitgesloten personen wijzigt bovendien soms.
Afhankelijk van de bestemming staat een budget in natura ter beschikkingom na terugkeer bepaalde noden op te vangen. De lijst met materieel te besteden bedragen en uitgesloten personen wijzigt soms. Het uitvoeren van deze steun gebeurt ter plaatse met behulp van lokale organisaties.
Fedasil maakt een onderscheid tussen:
- uitgebreide basis terugkeer voor kwetsbare doelgroepen zoals zwangere vrouwen, 65-plussers, (voormalig) NBMV tot de leeftijd van 21, alleenstaande ouders met minderjarige kinderen of een meerderjarig kind met ernstige zorgnood. Het materieel te besteden budget is cumulatief: per kwetsbaarheid is er een verhoging met eenzelfde bedrag.
- Europese re-integratieprogramma met een materiële ondersteuning. Het materieel te besteden budget per persoon kan zeer verschillend zijn door extra stimulansen die Fedasil toevoegt. Bepaalde prioritaire landen of verblijfsstatuten bepalen de hoogte van het budget, terwijl anderzijds het budget ook afneemt naarmate je (te) lang wacht met intekenen op vrijwillig vertrek.
Beide ondersteuningen hebben sowieso als doel praktische drempels weg te nemen in land van herkomst. die je helpt om de draad weer op te pikken na aankomst. Doorgaans betreft de ondersteuning huisvesting (materiaal, huur, renovatie), (beroeps)opleidingen, professionele uitrusting, economische activiteit en administratieve ondersteuning.
Voor mensen met een complexe medische problematiek, voor wie het basisprogramma van vrijwillige terugkeer niet volstaat voor een duurzame re-integratie in het land van herkomst, is medische ondersteuning op maat mogelijk.
Het project AMAAR (Adapted Medical Assistance After Return) biedt extra ondersteuning op maat. De kosten van de ondersteuning zijn in dit geval niet geplaffoneerd. Ze houden louter rekening met de reële medische noden waarvoor een arts van Fedasil een kostenraming opstelt.
Deze ondersteuning omhelst zowel een sociale als medische ondersteuning (aangepast medisch transport, opstart ambulante of andere behandeling herkomstland, voldoende voorraad medicatie of zorgmateriaal...).
Terugkeer enkel mogelijk met een bevel om het grondgebied te verlaten?
Je hebt in de meeste gevallen wel steeds een bevel om het grondgebied te verlaten (BGV) nodig om toegang te krijgen tot het programma vrijwillige terugkeer. Is de uitvoerbaarheid van een ouder BGV verstreken, zal DVZ - soms na onderzoek of dit wel mogelijk is - een nieuw overhandigen.
- Van een lopende verblijfsaanvraag neem je afstand waarna je een BGV ontvangt. Hou hierbij steeds rekening met onverwachte problemen: terugkeren naar je vorige procedure of verblijfsstatuut is niet (zomaar) mogelijk als de terugkeer om praktische redenen onuitvoerbaar is. Je riskeert hierdoor een onwettig verblijf in België en een (tijdelijke) onmogelijkheid van vrijwillig vertrek.
- Je registreert bij Dienst Vreemdelingenzaken eerst je aanwezigheid als je een clandestiene migrant of overstayer bent. Na het verwerken van je biometrische en identiteitsgegevens ontvang je ook een BGV.
- Heb je al een goedkeuring van je verblijf met bijhorende elektronische verblijfskaart?
- Heb je een geldige elektronische verblijfskaart, dan kom je niet in aanmerking voor een ondersteunde vrijwillige terugkeer.
- Afstand nemen van je verblijfsrecht en je definitief vertrek melden bij de gemeente zijn nodig om een BGV te kunnen krijgen. De gemeente geeft je een model 8 'Bewijs van afvoering uit de bevolkingsregisters' en vraagt het verblijfsdocument in te leveren. Dienst Vreemdelingenzaken kan niet zomaar een BGV afleveren. Aangezien je zelf afstand neemt van je verblijfsrecht en het dus niet gaat om een verlies van verblijfsrecht, kan hier ook geen automatisch BGV op volgen. Omdat het BGV een nieuwe voorwaarde is om via Fedasil te kunnen terugkeren, lijkt het voor jou in deze omstandigheden meer problematisch om ondersteuning te krijgen bij vrijwillig vertrek. Zelfstandig je vertrek regelen kan dus soms de enige optie zijn.