Polygaam huwelijk
Wat is een polygaam huwelijk?
Vooraleer er sprake kan zijn van polygamie, moet onderzocht worden of het eerste huwelijk in België erkend kan worden. Is erkenning niet mogelijk, dan is het daaropvolgende huwelijk van de man geen polygaam huwelijk. Erkenning van dit tweede huwelijk kan dan niet geweigerd worden op grond van polygamie.
Men mag geen tweede huwelijk aangaan vóór de ontbinding van het eerste . Een huwelijk gesloten nadat een vorig huwelijk werd ontbonden, is dus niet polygaam.
Op welk ogenblik is een huwelijk ontbonden?
- Speelt de datum van het echtscheidingsvonnis/arrest?
- De datum van de betekening?
- Het moment waarop het vonnis/arrest in kracht van gewijsde is getreden?
- Of het ogenblik waarop de echtscheiding werd opgenomen in de registers van de burgerlijke stand?
Bepalend is het ogenblik waarop de echtscheiding tegenstelbaar is aan derden.
- Voor een echtscheiding uitgesproken in België, is de registratie in de Databank Akten Burgerlijke Stand (DABS) doorslaggevend. Indien de huwelijksakte aanwezig is in DABS wordt de datum daarin opgenomen. Indien er geen huwelijksakte is opgenomen in de DABS wordt er een echtscheidingsakte opgemaakt in de DABS. Een huwelijk gesloten na uitspraak van de echtscheiding door de Belgische rechter maar vóór registratie in de DABS is dus polygaam.
Voor echtscheidingen uit het buitenland moet gekeken worden naar het toepasselijk buitenlands recht om te bepalen wanneer de echtscheiding tegenstelbaar is aan derden.
Los van deze tegenstelbaarheid zal een buitenlandse echtscheidingsbeslissing sowieso moeten voldoen aan de erkenningsvoorwaarden om in België te kunnen doorwerken, zie erkenning buitenlandse echtscheiding. Als een buitenlandse echtscheidingsbeslissing niet in België wordt erkend, bijvoorbeeld omdat het gaat om een verstoting, dan wordt de persoon in België nog altijd als gehuwd beschouwd. Als hij een nieuw huwelijk aangaat in het buitenland, dan is dat een polygaam huwelijk in de Belgische rechtsorde.
Sluiten van een polygaam huwelijk in België
In België is het onmogelijk om met meer dan één persoon te huwen . Zelfs indien het toepasselijk buitenlands recht (het nationale recht van de huwelijkskandidaten) dit zou toelaten. De buitenlandse rechtsregel die polygamie toestaat, wordt in België niet toegepast wegens strijdigheid met de Belgische internationale openbare orde.
Erkenning van een polygaam buitenlands huwelijk
Een persoon met de Belgische nationaliteit die in het buitenland een polygaam huwelijk afsluit, zal daarvan niet de erkenning kunnen vragen in België. Dat is strijdig met het op dat huwelijk toepasselijke recht. Overeenkomstig artikel 46 WIPR is het Belgische recht van toepassing op de grondvoorwaarden voor de beoordeling van een dergelijk huwelijk. In Belgisch recht is polygamie niet toegestaan : een dergelijk huwelijk zal nooit kunnen worden afgesloten in België, en ook niet erkend kunnen worden wanneer het in het buitenland werd afgesloten door een Belg.
Anders is het wanneer er om de erkenning wordt gevraagd van een in het buitenland polygaam afgesloten huwelijk door iemand wiens nationale recht dat ook toeliet. Daar is er geen probleem voor wat betreft het toepasselijk recht maar speelt de internationale openbare orde. In de praktijk ziet men dat polygame huwelijken soms wel erkend kunnen worden in België. Het begrip van de internationale openbare orde is immers geen absoluut begrip maar moet functioneel opgevat worden. Dit betekent dat men in de beoordeling van de onverenigbaarheid rekening moet houden met de mate waarin het geval met de Belgische rechtsorde is verbonden en met de ernst van de gevolgen die de toepassing van het buitenlands recht zou meebrengen.
Kan een situatie van polygamie worden rechtgezet?
Om hinkende rechtsverhoudingen te vermijden is de meest aangewezen oplossing dat de echtgenoten hun huwelijk laten ontbinden in het land waar het huwelijk werd voltrokken. Als ook hun eerste huwelijk rechtsgeldig ontbonden is, kunnen ze nadien hertrouwen, in het buitenland of België. Het nieuwe huwelijk is dan niet langer polygaam en is rechtsgeldig. Op die manier hebben de betrokken personen in het buitenland en België dezelfde burgerlijke staat.
Strikt genomen is dat zelfs niet noodzakelijk omdat partijen er ook voor kunnen kiezen om een nieuw huwelijk te sluiten in België, zelfs zonder dat het polygaam huwelijk ontbonden is. Een niet-erkend huwelijk kan immers niet worden ingeroepen om een nieuw huwelijk tussen dezelfde partijen te verbieden. Dit principe wordt bevestigd in volgende rechtspraak: Cass. 15 mei 2015, Rb. Gent 10 april 2014, Rb. Bergen 16 juni 2016 en Brussel 3 februari 2009.
Kan een polygaam huwelijk gevolgen hebben in België?
Uit de rechtspraak volgt dat de afstammingsband van kinderen geboren uit een polygaam huwelijk in België erkend moet worden wanneer de afstamming conform artikel 62 WIPR werd vastgesteld. De conflictenrechtelijke controle gaat niet zover dat ook de geldigheid van het polygaam huwelijk dat aan de afstammingsband ten grondslag ligt, beoordeeld moet worden. Zie daarover ondermeer Rb. Brussel 4 april 2025, Rb. Brussel 8 juni 2010, Rb. Charleroi 11 december 2008 en Brussel 20 januari 2022, Rev.trim.dr.fam. 2010, 526 en Rev.dr.étr. 2022, 74.
Dit betekent ook dat kinderen geboren uit een polygaam huwelijk aanspraak zullen kunnen maken op de Belgische nationaliteit wanneer hun vader deze verkrijgt.
Wat betreft het recht op gezinshereniging voor een kind geboren uit een polygaam huwelijk is de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof duidelijk: Het polygaam karakter van het huwelijk van de ouders sluit het recht op gezinshereniging voor de kinderen niet uit: “De gezinshereniging van een kind met zijn verwekkers is […] verbonden aan de vaststelling van hun afstammingsband. Het criterium van de omstandigheden van de geboorte van het kind en de huwelijkssituatie van zijn ouders is noch relevant ten aanzien van het doel van de bepaling noch ten aanzien van de doelstelling om de Belgische of Europese internationale openbare orde te vrijwaren, aangezien de betrokken kinderen geenszins verantwoordelijk zijn voor de huwelijkssituatie van hun ouders en de gezinshereniging, wat hen betreft, geen gevolg is van het huwelijk van laatstgenoemden maar wel degelijk een gevolg van de afstammingsband die hen verbindt met hun verwekker die zich in België heeft gevestigd of gemachtigd is er te verblijven".
Voor EU-burgers wordt dit principe bevestigd in de richtsnoer van de Commissie betreffende het recht van vrij verkeer van EU-burgers en hun familieleden: "De lidstaten zijn niet verplicht de in een niet-EU-land rechtmatig gesloten polygame huwelijken te erkennen, die in strijd kunnen zijn met de eigen rechtsorde. Dat doet geen afbreuk aan de verplichting om naar behoren rekening te houden met de belangen van kinderen uit dergelijke huwelijken"
Vanuit IPR-oogpunt kan een polygaam huwelijk niet erkend worden wegens strijdigheid met de internationale openbare orde. Wanneer de vraag zich stelt in het kader van gezinshereniging kan de echtgenoot echter kiezen voor welke vrouw een visum gezinshereniging wordt aangevraagd. DVZ past dit in de praktijk zo toe, telkens op voorwaarde evenwel dat:
- het nationale recht polygamie ook toelaat.
er nog geen andere echtgenote van de gezinshereniger in België verblijft .
Voor meer info over gezinshereniging, zie hier.
Ook in het kader van de sociale zekerheid is de rechtspraak duidelijk: in de beoordeling van een polygaam huwelijk dient een onderscheid gemaakt te worden tussen de gevolgen die in België aanvaardbaar zijn, zoals het recht op onderhoudsgeld, en eventuele gevolgen die wel met de openbare orde strijdig zouden zijn. De claim op een overlevingspensioen op basis van een tweede huwelijk is op zich in ieder geval niet strijdig met de openbare orde.
zie
Wanneer de echtgenoot – die pensioenrechten heeft opgebouwd in België – overlijdt, rijst de vraag welke echtgenote(s) aanspraak kan/kunnen maken op het pensioen van hun man. Wanneer alle partijen (de echtgenoot en beide echtgenotes) op het ogenblik van de tweede huwelijkssluiting enkel de Marokkaanse nationaliteit bezaten, is de Belgische overheid op grond van het Algemeen Verdrag betreffende de sociale zekerheid tussen het Koninkrijk België en het Koninkrijk Marokko verplicht om het overlevingspensioen gelijk te verdelen tussen de langstlevende echtgenotes. Het feit dat de eerste echtgenote nadien de Belgische nationaliteit verkreeg en/of zeer nauwe banden heeft met België (bijv. jarenlang legaal verblijf in België) kan niet worden ingeroepen om de verdeling van het pensioen tegen te houden.