Referentieadres

Je bent dakloos wanneer:

• je niet over een eigen huis/appartement/studio/kamer beschikt,
• je onvoldoende financiële middelen hebt om op eigen krachten een huis/appartement/studio/kamer te huren en daardoor geen verblijfplaats hebt, of
• je tijdelijk ergens anders verblijft (bijv. tehuis, bij een particulier, ...) in afwachting dat jou een huis/appartement/studio/kamer ter beschikking wordt gesteld.

Belangrijk is dat het gaat om ‘structureel’ daklozen. Iemand die bij familie of vrienden verblijft ten gevolge van een tijdelijk en kortstondig huisvestingsprobleem is niet structureel dakloos.

Wanneer je een referentieadres plaatst bij het OCMW, beoordeelt het OCMW op basis van zijn sociaal onderzoek of je structureel dakloos bent. De feitelijke situatie is doorslaggevend. Plaats je een referentieadres bij een natuurlijke persoon, dan moet de gemeente nagaan of je dakloos bent. Die kan inlichtingen vragen bij het OCMW.

Een dakloze persoon die nog op een adres in het bevolkingsregister of vreemdelingenregister ingeschreven is, moet daar eerst ambtshalve geschrapt worden (= van ambtswege afgevoerd). Een afvoering naar het buitenland of een inschrijving in het buitenland wordt hiermee niet gelijkgesteld. 

Opgelet! De feitelijke situatie is doorslaggevend. Ook iemand die nog is ingeschreven in de bevolkingsregisters maar in de praktijk dakloos is (bijv. persoon is op straat gezet door (ex-)partner) kan een referentieadres bekomen wanneer aan de andere voorwaarden is voldaan.

Wanneer je bent afgevoerd naar het buitenland of nog bent ingeschreven in de bevolkingsregisters maar deze situatie niet strookt met de werkelijkheid dan start de gemeente - op basis van de mededeling door het OCMW - een procedure tot afvoering van ambtswege. Meer info hierover vind je onder het puntje 'Gemeente: beslissing over inschrijving'.

Het is juridisch mogelijk om ook zonder voorafgaande inschrijving op een hoofdverblijf een inschrijving op een referentieadres toe te kennen in het vreemdelingenregister. Sinds 30-4-2026 verduidelijken de 'Onderrichtingen' dat een referentieadres ook mogelijk is als een persoon nog nooit een ingeschreven verblijfplaats heeft gehad: artikel 1, §2 van de wet van 19 juli 1991 voorziet dit immers voor personen die "geen verblijfplaats hebben of meer hebben". Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn voor een dakloze erkend vluchteling, subsidiair beschermde, humanitair geregulariseerde, Unieburger die voldoet aan de voorwaarden voor inschrijving, of voor een persoon die met visum D in België aankomt maar nog zonder huisvesting.

Een referentieadres bij het OCMW is een vorm van maatschappelijke dienstverlening. Bijgevolg moet je aan de algemene voorwaarden voor de toekenning van maatschappelijke dienstverlenging voldoen. Om aanspraak te kunnen maken op maatschappelijke dienstverlening moet je behoeftig zijn, wettig verblijven in België en je gewoonlijke verblijfplaats in België hebben. Daarnaast kan het OCMW in bepaalde gevallen beslissen dat je moet voldoen aan een aantal extra voorwaarden (bijv. werkbereid zijn).

De natuurijke persoon moet schriftelijke toestemming geven, volgens het model voorzien in de Algemene Onderrichtingen.

De natuurlijke persoon die de inschrijving van een andere persoon aanvaardt als referentieadres, verbindt zich ertoe daar alle voor die persoon bestemde post of alle administratieve documenten te laten toekomen.

De natuurlijke persoon mag geen winstbejag nastreven en mag dus geen vergoeding vragen. Er kan enkel een tegenprestatie voor een inschrijving op een referentieadres worden gevraagd die niet hoger is dan de kosten die de inschrijving met zich meebrengt.

Verhuist de verstrekker van het referentieadres, dan moet een nieuwe aanvraag ingediend worden.

Je vraagt een referentieadres aan bij het OCMW van de gemeente waar je gewoonlijk verblijft. Als je al maatschappelijke dienstverlening krijgt van een OCMW, dan is datzelfde OCMW bevoegd voor je aanvraag tot het bekomen van een referentieadres.

Je kunt een referentieadres zowel mondeling als schriftelijk aanvragen. Je ontvangt van het OCMW een ontvangstbewijs van je steunaanvraag. 

Er is geen wettelijke behandelingstermijn voorzien waarbinnen het OCMW moet antwoorden op je vraag. 

Het OCMW mag geen bijdrage vragen als tegenprestatie voor een inschrijving op hun adres.

Het OCMW voert een tweevoudig onderzoek uit. Een referentieadres is een vorm van maatschappelijke dienstverlening en het OCMW voert dus een sociaal onderzoek uit om te zien of je daarvoor in aanmerking komt. Anderzijds gaat het na of je dakloos bent.

Indien uit dit onderzoek blijkt dat je nog over een inschrijving in de bevolkingsregisters beschikt of dat je werd afgevoerd naar het buitenland en dit niet strookt met de werkelijkheid, dan contacteert het OCMW de gemeente zodat de gemeente een onderzoek kan voeren naar het verblijf en, indien nodig, een procedure tot afvoering van ambtswege kan opstarten. 

Voldoe je aan de voorwaarde voor het recht op maatschappelijke dienstverlening en is het OCMW van mening dat je dakloos bent, dan heb je recht op de toekenning van een referentieadres. Het OCMW mag een referentieadres dus niet weigeren omdat er nog een bestaande inschrijving is in de bevolkingsregisters of een afvoering naar het buitenland heeft plaatsgevonden wanneer die niet strookt met de werkelijkheid. Opgelet! De daadwerkelijke inschrijving in de bevolkingsregisters behoort tot de exclusieve bevoegdheid van de gemeente. De gemeente kan, op basis van eigen onderzoek, weigeren om de inschrijving op het referentieadres te aanvaarden (zie hieronder).

Het OCMW breng je op de hoogte van de positieve beslissing (aangetekend of tegen ontvangstbewijs). Tegelijkertijd wordt een attest opgemaakt dat op elektronische wijze aan de dienst bevolking van de gemeente wordt overgemaakt. 

Als je een referentieadres krijgt bij het OCMW, geldt de inschrijving op het adres van het OCMW ook voor je gezinsleden.

Wanneer uit het sociaal onderzoek blijkt dat je niet (structureel) dakloos bent en/of geen aanspraak kan maken op maatschappelijke dienstverlening, dan weigert het OCMW de toekenning van een referentieadres. Je ontvangt deze beslissing per aangetekend schrijven of tegen ontvangstbewijs. 

Ben je niet akkoord met deze beslissing, dan kan je hiertegen in beroep gaan bij de arbeidsrechtbank. 

In geval van een referentieadres bij het OCMW, is de bevoegde gemeente de gemeente van het OCMW. In geval van een referentieadres bij een natuurlijke persoon, is dat de gemeente van de natuurlijke persoon.

Referentieadres bij het OCMW

Je begeeft je naar de gemeente met het attest van het OCMW. De gemeente controleert enkel je identiteit, maar voert geen onderzoek naar de hoofdverblijfplaats meer uit.

Referentieadres bij een natuurlijk persoon

In dit geval moet de gemeente zelf nagaan of je aan de voorwaarden voldoet om beroep te doen op een referentieadres. Zij controleren of er geen werkelijke hoofdverblijfplaats is op het adres of een andere plaats. Daarnaast verifiëren zij het ontbreken van voldoende middelen. Daarvoor kunnen zij eventueel door beroep te doen op het OCMW.

Indien blijkt uit het onderzoek dat je (structureel) dakloos bent en dat je van ambtswege bent afgevoerd uit de bevolkingsregisters, dan schrijft de gemeente je in op het adres van het OCMW of van de natuurlijke persoon.

De datum van inschrijving is de datum vanaf de toestemming van de natuurlijke persoon of de dag waarop de Raad voor maatschappelijk welzijn de aanvraag tot het bekomen van een referentieadres heeft goedgekeurd.

De gemeente brengt jou en desgevallend de natuurlijke persoon of het OCMW bij wie je werd ingeschreven in kennis van de inschrijving op het referentieadres. 

Indien je voldoet aan alle andere voorwaarden maar je nog ingeschreven bent in de bevolkingsregisters of je werd afgevoerd naar het buitenland, dan moet je situatie eerst geregulariseerd worden door middel van een afvoering van ambtswege alvorens een referentieadres mogelijk is. De inschrijving op het referentieadres kan ten vroegste plaatsvinden op de dag na regularisatie door afvoering. 

Je bent nog ingeschreven in de bevolkingsregisters van een gemeente

De dienst bevolking moet eerst een procedure afvoering van ambtswege opstarten. 

• Bij een negatieve woonstcontrole door de wijkagent zal je worden afgevoerd van ambtswege. Hiervoor is een beslissing nodig van het college van burgemeester en schepenen. Daarna kan een referentieadres geregistreerd worden.

Opgelet! Indien de betrokkene nog in het bezit is van een geldige identiteitskaart of verblijfskaart, dan hoeft deze niet te worden geannuleerd. In dat geval moet de registratie van de afvoering van ambtswege uitgevoerd worden door de diensten van het Rijksregister opdat deze identiteitskaart kan blijven dienen.

• Bij een positieve woonstcontrole blijft de inschrijving behouden en weigert de gemeente de inschrijving op het referentieadres. Tegen deze beslissing van de gemeente kan beroep worden ingesteld bij de Raad van State (binnen de 60 kalenderdagen).

Je bent afgevoerd naar het buitenland

Indien er nog geen nieuwe bewoners werden ingeschreven op het laatste adres van inschrijving, voert de wijkagent een woonstcontrole uit.

• De woonstcontrole is negatief: kan je aantonen dat je gedurende minimaal 3 maanden op Belgisch grondgebied hebt verbleven, dan kan je (mits goedkeuring van het college van burgemeester en schepenen) ambtshalve worden afgevoerd.
• De woonstcontrole is positief: de gemeente weigert de inschrijving op het referentieadres en raadt de ambtshalve herinschrijving op dat adres aan. Tegen deze beslissing van de gemeente kan beroep worden ingesteld bij de Raad van State (binnen de 60 kalenderdagen).

Opgelet! Indien de betrokkene nog in het bezit is van een geldige identiteitskaart of verblijfskaart, dan hoeft deze niet te worden geannuleerd. In dat geval moet de registratie van de afvoering van ambtswege uitgevoerd worden door de diensten van het Rijksregister opdat deze identiteitskaart kan blijven dienen.

Inschrijving op het referentieadres

Van zodra de afvoering van ambtswege werd doorgevoerd, schrijft de gemeente jou in op het adres van het OCMW of de natuurlijke persoon.

De datum van inschrijving op het referentieadres is de datum van de dag die volgt op de afvoering van ambtswege.

Indien de gemeente zou vaststellen dat je ondertussen toch je hoofdverblijfplaats ergens anders hebt gevestigd, dan weigert ze de inschrijving op het referentieadres. Tegen deze beslissing van de gemeente kan beroep worden ingesteld bij de Raad van State (binnen de 60 kalenderdagen).

Weigert de gemeente het referentieadres in te schrijven, dan deelt die dat schriftelijk mee. Je kan in beroep gaan bij de Rechtbank van Eerste Aanleg of bij de Raad van State.