Nationaliteitsvoorwaarde bij maatschappelijke integratie

Ben je een EU-burger of een familielid van een EU-burger dat de EU-burger begeleidt of zich bij hem voegt? Dan kom je in aanmerking voor maatschappelijke integratie op voorwaarde dat je een verblijfsrecht van meer dan drie maanden volgens de Verblijfswet hebt. Volgens de POD Maatschappelijke Integratie (POD MI) moet je een verblijfsrecht van meer dan drie maanden hebben op basis van artikelen 40 en volgende Verblijfswet (verblijfsprocedure voor EU-burgers en hun familieleden). Maar dat is een te enge interpretatie van de Leefloonwet. Artikel 3, 3° Leefloonwet verwijst naar de Verblijfswet in zijn geheel en dus naar alle in die wet geregelde verblijfsprocedures.

Een aantal categorieën vreemdelingen worden door de POD Maatschappelijke Integratie gelijkgesteld met EU-burgers en hun familieleden:

• onderdanen van de EER-landen (Noorwegen, Liechtenstein en IJsland), Zwitsers en hun familieleden
• familieleden van Belgen. Dit is sinds 6 mei 2013 praktijk van de POD MI. Deze gelijkstelling is juridisch betwistbaar omdat ze niet voorzien is in de Leefloonwet.

Britten en hun familieleden die begunstigden van het terugtrekkingsakkoord (Brexit) zijn, volgen dezelfde regels m.b.t. OCMW-steun als Unieburgers en hun familieleden. 

Je recht op maatschappelijke integratie gaat pas in na de eerste drie maanden van je verblijf, behalve als je een EU-werknemer, -zelfstandige of zijn familielid bent.

• Je hebt pas recht op maatschappelijke integratie als je een EU kaart of F kaart hebt én er drie maanden verstreken zijn sinds je bijlage 19 of bijlage 19ter. Als je een EU kaart of F kaart hebt bekomen zonder een bijlage 19 of bijlage 19ter daarvoor, dan heb je recht op maatschappelijke integratie nadat drie maanden verstreken zijn sinds de aanvangsdatum van de geldigheidsduur van je EU kaart of F kaart.
• EU-burgers met de hoedanigheid van werknemer of zelfstandige en hun familieleden hebben recht op maatschappelijke integratie vanaf hun EU kaart of F kaart, zonder enige periode van uitsluiting (GwH nr. 95/2014 van 24 juli 2014).
• Bij meerdere opeenvolgende verblijfsaanvragen wordt de termijn van drie maanden telkens opnieuw toegepast bij iedere afgifte van een bijlage 19, bijlage 19ter, EU kaart of F kaart. Dit lijkt in strijd te zijn met Richtlijn vrij verkeer nr. 2004/38/EG van 29 april 2004.
• Als je op basis van gezinshereniging naar België bent gekomen met een visum type D en een bijlage 15 hebt gekregen in afwachting van je F kaart, begint de termijn van drie maanden te lopen vanaf je bijlage 15.

Opgelet! Kom je volgens bovenstaande puntjes niet in aanmerking voor maatschappelijke integratie, heb je misschien recht op maatschappelijke dienstverlening. Lees in het bijzonder de pagina Verblijfssituaties en maatschappelijke dienstverlening.

Als je verblijfsrecht als EU-burger of familielid wordt ingetrokken (bijlage 21) heb je geen recht op maatschappelijke integratie meer vanaf de datum van de intrekkingsbeslissing. Ook niet als je een (schorsend) beroep instelt tegen die beslissing. Je komt in geval van behoeftigheid in aanmerking voor maatschappelijke dienstverlening. 

Ben je ambtelijk geschrapt en heb je een geldige EU kaart of F kaart, of een (al dan niet geldige) EU+kaart of F+kaart? Dan heb je recht op maatschappelijke integratie tijdens de termijn van je recht op terugkeer. Die bedraagt respectievelijk een jaar en twee jaar. Lees meer over het recht op steun bij ambtelijke schrapping.

Vreemdelingen met een inschrijving in het bevolkingsregister hebben recht op maatschappelijke integratie. Het gaat daarbij niet enkel om gevestigde vreemdelingen en langdurig ingezetenen. Ook begunstigden van het terugtrekkingsakkoord van het Verenigd Koninkrijk uit de EU komen in aanmerking voor zover zij een duurzaam verblijf hebben met een M kaart die tien jaar geldig is. Vreemdelingen ingeschreven in het bevolkingsregister zijn dus vreemdelingen met een C, K, D, L, E+, EU+, F+ kaart of M kaart die 10 jaar geldig is, of met een S of P kaart afgegeven door de FOD Buitenlandse Zaken

Als je een bijlage 15 hebt in afwachting van een beslissing over je aanvraag tot vestiging of status langdurig ingezetene (vakje 1), heb je recht op maatschappelijke integratie als je een B kaart hebt als erkend vluchteling of erkend staatloze, of een F kaart als familielid van een EU-burger of van een Belg. 

Je hebt ook recht op maatschappelijke integratie als je een bijlage 15 hebt in afwachting van een beslissing over je aanvraag tot vernieuwing van je C of K kaart of D of L kaart (vakje 2) of in afwachting van de afgifte van de C kaart of D kaart waarop je recht hebt (vakje 9). 

Je hebt geen recht (meer) op maatschappelijke integratie wanneer:

• je voldoet aan de voorwaarden om in het bevolkingsregister ingeschreven te worden maar de inschrijving om de een of andere (administratieve) reden niet mogelijk is. Bijvoorbeeld in geval van dakloosheid: niet meer kunnen aangetroffen worden op het Belgisch grondgebied.
• je geschrapt wordt uit het bevolkingsregister omdat je vestiging beëindigd werd. Je hebt ook geen recht (meer) tijdens het schorsend beroep tegen de beëindiging van je vestiging. Vluchtelingen en staatlozen die geschrapt worden uit het bevolkingsregister wegens beëindiging van de vestiging, maar die nog steeds een 'erkende status' hebben en nog wettig in België verblijven, behouden hun recht op maatschappelijke integratie. 

Je kan in beide gevallen wel recht hebben op maatschappelijke dienstverlening.

Ben je buiten de termijn van je recht op terugkeer naar België teruggekeerd en

• heb je een bijlage 15 in afwachting van een beslissing over je aanvraag ‘om in je vroegere verblijfssituatie te worden geplaatst’ (vakje 3) of
• ben je in afwachting van een beslissing over je vraag om inschrijving (vakje 9)?

Dan moet een individuele analyse van je verblijfssituatie uitmaken of je recht hebt op maatschappelijke integratie. 

Ben je ambtelijk geschrapt en heb je een al dan niet geldige F+/EU+ kaart en ben je minder dan twee jaar geschrapt, dan heb je recht op maatschappelijke integratie.

Ben je ambtelijk geschrapt en heb je een geldige C/K of D/L kaart en ben je minder dan een jaar geschrapt, dan heb je recht op maatschappelijke integratie.

Lees meer over het recht op steun bij ambtelijke schrapping.

Er zijn 4 situaties mogelijk:

• Erkenning als staatloze én wettig verblijf
  Heb je een gerechtelijke erkenning als staatloze én een wettig verblijft, dan heb je recht op maatschappelijke integratie (en aanvullend recht op maatschappelijke dienstverlening). De gerechtelijke procedure tot erkenning als staatloze leidt niet automatisch tot een verblijfsrecht. Je kan hiervoor de verblijfsprocedure wegens staatloosheid volgen. 
• Enkel verblijfsrecht als staatloze
  Heb je een verblijfsrecht bekomen via verblijfsprocedure wegens staatloosheid zonder een gerechtelijke erkenning als staatloze dan heb je enkel recht op maatschappelijke dienstverlening.
• Erkenning als staatloze en geen wettig verblijf
  Heb je alleen een gerechtelijke erkenning als staatloze en geen wettig verblijft, dan heb je enkel recht op dringende medische hulp. 
  Als de verblijfsprocedure wegens staatloosheid geen uitkomst biedt, kan je overwegen om een hulpvraag in te dienen en tegen de weigering van het OCMW in beroep gaan bij de arbeidsrechtbank. De kans is groot dat het OCMW veroordeeld wordt tot het toekennen van maatschappelijke dienstverlening wegens overmacht. Een erkende staatloze kan moeilijk een gevolg geven aan een uitwijzingsbevel aangezien die geen eigen staat heeft.
• Tijdens de procedure
  Je ontleent geen verblijfsrecht aan het opstarten van de gerechtelijke erkenning als staatloze of de verblijfsprocedure wegens staatloosheid. Had je geen verblijfsrecht bij de opstart, dan blijft je recht tijdens deze procedures beperkt tot dringende medische hulp.

Lees meer over het recht op OCMW-steun van een staatloze met een bijlage 15.

Lees meer over het recht op OCMW-steun van een staatloze die ambtelijk geschrapt is.

Volgens de POD MI heb je recht op maatschappelijke integratie vanaf de datum van de erkenningsbeslissing van het Commissariaat-Generaal voor Vluchtelingen en Staatlozen (CGVS). Het OCMW hoeft niet te wachten tot de betekening van deze beslissing. Een inschrijving in het vreemdelingenregister is niet vereist.

Wanneer je in een opvangstructuur voor verzoekers om internationale bescherming verblijft, moet je eerst de opvangstructuur verlaten vooraleer je aanspraak kan maken op maatschappelijke integratie. Je kan de opvangstructuur verlaten via toewijzing aan een LOI of via hulp bij vervroegd vertrek. 

• Als je kiest voor toewijzing aan een LOI, heb je twee maanden om het LOI te verlaten vanaf de toewijzing aan de LOI-plaats of vanaf de betekening van de erkenningsbeslissing in het geval je al in een LOI verbleef. Je kan twee keer een verlenging van een maand aanvragen. Daarna kan je ook nog een uitzonderlijk uitstel van vertrek aanvragen als je menselijke waardigheid dat vereist. Zolang je in het LOI verblijft, heb je het recht op materiële opvang en kan je je recht op maatschappelijke integratie nog niet uitoefenen omdat je niet als behoeftig beschouwd wordt.
• Als je kiest voor hulp bij vervroegd vertrek in de vorm van cheques, bijvoorbeeld omdat je terecht kan bij vrienden of familie, doe je afstand van je recht op materiële opvang gedurende de uitstroomtermijn van twee maanden. Re-integratie in het opvangnetwerk nadien is niet mogelijk. Je moet de opvangstructuur verlaten ten laatste binnen drie werkdagen vanaf het overhandigen van de cheques. Je krijgt gedurende een maand cheques ter waarde van 280 euro per maand voor een volwassene en 120 euro per maand voor een kind. Van zodra je de opvangstructuur verlaten hebt, kan je een aanvraag voor maatschappelijke integratie indienen bij het OCMW. De cheques worden niet in aanmerking genomen bij de beoordeling van je behoeftigheid.   

Als je niet in een opvangstructuur verbleef en ook geen financiële steun kreeg, kan je ten vroegste maatschappelijke integratie worden toegekend vanaf het moment van je aanvraag.

Je hebt ook recht op maatschappelijke integratie als je een bijlage 15 hebt in afwachting van:

• een beslissing over je aanvraag tot vernieuwing van je verblijfskaart (vakje 2)
• de afgifte van je verblijfskaart (vakje 9) 

Heb een bijlage 15 in afwachting van een beslissing over je aanvraag om in je vroegere verblijfssituatie te worden geplaatst (vakje 3) nadat je buiten de termijn van je recht op terugkeer naar België bent teruggekeerd? Dan moet een individuele analyse van je verblijfssituatie uitmaken of je recht hebt op maatschappelijke integratie. 

Ben je ambtelijk geschrapt en heb je een geldige verblijfskaart als erkend vluchteling? Dan heb je recht op maatschappelijke integratie tijdens de termijn van je recht op terugkeer. Die bedraagt in principe een jaar. Lees meer over je recht op terugkeer na afwezigheid.