Gaza: bijstand en evacuatie? Verblijf en rechtspositie van personen uit Palestijnse gebieden

Reizen naar de regio worden sterk afgeraden. Het Belgisch ministerie van Buitenlandse Zaken raadt alle reizen naar Gaza strikt en formeel af, en raadt alle niet-essentiële reizen naar Israël, Jeruzalem, Palestijns Gebied sterk af.

Om te kunnen (terug)reizen naar België is in principe een erkend reisdocument nodig. Belgen met een dubbele nationaliteit van een visum-vrijgesteld land kunnen naar België reizen met het paspoort van de andere nationaliteit, bijvoorbeeld mocht het Belgisch paspoort vervallen zijn. Zij kunnen consulaire bijstand krijgen behalve wanneer de toestemming van de plaatselijke autoriteiten vereist is.

Onder bepaalde voorwaarden heb je recht op terugkeer naar België na een periode van afwezigheid van meer dan één jaar, bijvoorbeeld in een situatie van overmacht. Lees meer hierover op onze pagina's Terugkeer naar België na afwezigheid. 

Indiening van de aanvraag

Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) behandelt visumaanvragen van personen uit Gaza voor gezinshereniging niet soepeler dan anders. De aanvragers moeten (zo goed als mogelijk) aantonen dat ze voldoen aan alle gewone voorwaarden. Zij moeten in principe ook alle gewone bewijsstukken verzamelen. Zie daarover hieronder, bij 'Beoordeling van de aanvraag door DVZ'. 

Er zijn echter praktische moeilijkheden om een visumaanvraag in te dienen. Het VAC-kantoor in Gaza (waar de visumaanvraag normaal in ontvangst genomen wordt) is gesloten. Volgens het Hof van Justitie arrest Afrin van 18 april 2023 moeten lidstaten gezinsleden die zich onmogelijk of bijzonder moeilijk kunnen verplaatsen naar de bevoegde Belgische post, bijvoorbeeld omdat ze zich bevinden in een land of regio waar oorlog of conflict heerst, een visum voor gezinshereniging vanop afstand laten aanvragen. Ook België moet dat toelaten. Een aanvraag op afstand kan per e-mail bij de diplomatieke post in Jerusalem: jerusalem@diplobel.fed.be, volgens de procedure beschreven op de website van DVZ (Hoe vraag ik een visum aan? Fase 4.2 uitzondering):

• De vaste webpagina van DVZ vermeldt deze visumprocedure op afstand alleen voor gezinshereniging met een erkende vluchteling of subsidiair beschermde.
• Volgens een nieuwspagina Gaza van DVZ van 13-11-2023 laat DVZ de indiening op afstand voor personen uit Gaza toe voor alle visa gezinshereniging (voor familieleden die recht hebben op gezinshereniging naar België).
• De FOD Buitenlandse Zaken bevestigde eind december 2023 dat de indiening op afstand ook mogelijk is voor hybride humanitaire visumaanvragen. Bij zo'n hybride aanvraag wordt een aanvraag voor een humanitair visum voor een familielid die buiten het toepassingsgebied van gezinshereniging valt, samen ingediend met een aanvraag voor een visum gezinshereniging van een of meer andere leden binnen het gezin die wel binnen het toepassingsgebied van gezinshereniging vallen). Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) laat zo'n aanvragen echter maar toe onder strenge voorwaarden (deze administratieve praktijk evolueert sinds oktober 2024 naar nog strenger):
  • Begunstigden en niet-begunstigden van een recht op gezinshereniging vormen een gezinseenheid (wonen samen).
  • Alle visumaanvragen worden tegelijkertijd ingediend.
  • De aanvragers zijn verwant in de eerste graad of broer en zus.
  • Het meerderjarige kind of de meerderjarige kinderen zijn ongehuwd en jonger dan 25 jaar (tot oktober 2024) - sinds oktober 2024 past DVZ een strenger criterium toe van jonger dan 21 jaar.
  • Alle leden van de familie-eenheid reizen samen.
• De rechtbank van eerste aanleg van Brussel (Franstalig) verplichtte op 2 februari 2024 de Belgische staat om de aanvraag op afstand van een (niet-hybride) humanitair visum voor familieleden in Gaza van erkend vluchtelingen te registreren op straffe van een dwangsom. Tegen dit vonnis tekende de Belgische Staat beroep aan. Op 30-12-2024 bevestigde het hof van beroep te Brussel de veroordeling. Het hof van beroep gelast de Belgische Staat tot het invoeren van passende procedures die het voor familieleden, die geen gebruik kunnen maken van het recht op gezinshereniging, mogelijk maakt om een visumaanvraag in te dienen zonder persoonlijke verschijning. De Belgische Staat moet hierbij rekening houden met de uit artikel 8 EVMR voortvloeiende waarborgen inzake flexibiliteit, snelheid en doeltreffendheid.

Beoordeling van de aanvraag door DVZ

Visumaanvragen van personen uit Gaza worden niet soepeler behandeld. Dit betekent dat de aanvragers (zo goed als mogelijk) moeten aantonen dat ze voldoen aan alle gewone voorwaarden en dat de nodige bewijsstukken moeten worden overhandigd.

• Documenten

Ondanks de conflictsituatie in Gaza worden in principe nog steeds gelegaliseerde en vertaalde akten van de burgerlijke stand (bv. geboorteakten en huwelijksakten) gevraagd, en ook medische attesten opgemaakt door een erkend arts of gelegaliseerd door de bevoegde autoriteiten.

Uit rechtspraak van het Hof van Justitie blijkt nochtans dat het loutere feit dat geen officiële bewijsstukken kunnen worden overgelegd niet tot gevolg mag hebben dat de aanvraag gezinshereniging wordt geweigerd. Rekening houdend met de situatie ter plaatse en de omstandigheden eigen aan de zaak moet rekening worden gehouden met andere bewijsmiddelen. Het is aan de aanvragers om te verduidelijken waarom ze bepaalde documenten niet, niet tijdig of bijzonder moeilijk kunnen bekomen, legaliseren en/of versturen per post. Zij moeten dit dus concreet motiveren.

Momenteel wordt ook nog steeds van mensen in Gaza verwacht dat ze een medisch attest opsturen naar de betrokken diplomatieke post en dit zowel in het kader van de visumaanvraag als de plaatsing op de evacuatielijst. Momenteel is het niet mogelijk om het medisch attest te laten opmaken nadat de evacuatie heeft plaatsgevonden. 

• Voorwaarden

Ook de voorwaarde dat de gezinshereniger over stabiele, toereikende en regelmatige bestaansmiddelen moet beschikken (indien van toepassing), wordt door DVZ strikt geïnterpreteerd. 

Op basis van rechtspraak van het Hof van Justitie verduidelijkte de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen op 9 april 2024 dat DVZ rekening moet houden met de situatie in Gaza bij een visumaanvraag gezinshereniging. Volgens dit RvV-arrest betekent de voorwaarde voor gezinshereniging van de Palestijnse schoonouders en schoonzus van een Unieburger in België om 'ten laste' te zijn van de Unieburger het volgende:

• Het familielid heeft materiële ondersteuning nodig van de Unieburger of diens echtgenoot/partner in België om in de basisbehoeften te kunnen voorzien in het land van herkomst (Gaza) op het moment van de aanvraag voor gezinshereniging.
• Dit kan met elk middel bewezen worden.
• DVZ moet in zijn beslissing minstens de materiële onmogelijkheid die er momenteel is om steun te sturen naar Gaza en de noodzaak om te werken via tussenpersonen die het geld cash overhandigen in overweging nemen, wil het zijn motiveringsplicht niet schenden.

Verstrijken visumgeldigheid

Myria bericht het volgende over de problematiek dat veel personen blijven vastzitten in Gaza tot nadat de geldigheid van hun visum of van hun beslissing tot goedkeuring van een visum verstreken is: 

• Wat betreft de personen die geïdentificeerd werden als rechthebbende op evacuatie, heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken Myria geïnformeerd dat DVZ gecontacteerd wordt voor verlenging van het visum, eens er concreet perspectief is op evacuatie voor die personen.
• Er is evenwel nog veel onduidelijkheid over hoe de instanties in de toekomst om zullen gaan met de verlenging van een visum in situaties waar de gezinsleden niet in aanmerking kwamen voor evacuatie, of nooit geëvacueerd zijn geraakt (eens vertrek uit Gaza terug mogelijk zou zijn).

Evacuaties uit Gaza

Het Consulaat-generaal van België in Jeruzalem houdt een evacuatielijst bij van mensen die sinds de oorlog vastzitten in Gaza en die naar België zouden kunnen gebracht worden als het mogelijk wordt om Gaza te verlaten. Ook andere landen die in de regio vertegenwoordigd zijn, houden evacuatielijsten bij. 

De EU en andere landen werken samen en bepleiten bij de betrokken landen in de regio onder andere om hun onderdanen en rechthebbenden een veilige doorgang uit Gaza te geven en om hen te kunnen repatriëren. Israël staat doorgang maar op bepaalde data voor enkele tientallen mensen van diverse lijsten toe, en alleen voor personen van de diverse evacuatielijsten die toestemming krijgen van Israël en van het buurland naar waar de doorgang gebeurt. Sinds februari 2026 gebeurt de doorgang opnieuw via de grenspost in Rafah, naar Egypte. Sinds voorjaar 2025 gebeurde de doorgang via de grenspost in Kerem Shalom, via Israël naar Jordanië. Van najaar 2023 tot voorjaar 2024 gebeurde de doorgang (voor zover mogelijk) via de grenspost in Rafah, naar Egypte.

Wie doorgang krijgt om naar België te komen, wordt door de Belgische vertegenwoordiging ter plaatse en door een samenwerking van overheden zo snel mogelijk naar België overgebracht en begeleid tot bij aankomst.

Aanvragen om op de evacuatielijst opgenomen te worden, moeten ingediend worden bij het crisiscentrum van Buitenlandse Zaken via het e-mailadres: crisiscentrum@diplobel.fed.be.

Wie komt in aanmerking voor de evacuatielijst?

Voorlopig geen nieuwe personen op evacuatielijst. In voorjaar 2025 besliste het kernkabinet om zich te concentreren op de evacuatie van een 500-tal personen die nog op de lijst van de vorige regering staan. Sinds april 2025 antwoordt het crisiscentrum van Buitenlandse Zaken op nieuwe aanvragen om op de evacuatielijst te komen dat zij "niet op de huidige vaste lijst" staan, en dat "de huidige focus ligt op de vaste lijst", maar "dat betekent niet noodzakelijk dat u niet in aanmerking komt". Er zou een nieuwe beslissing van de regering nodig zijn om opnieuw personen toe te voegen aan de evacuatielijst en over de doelgroepen daarvoor. 

Een opschorting van toevoegingen aan de evacuatielijst roept vragen op gezien de situatie in Gaza, het recht op consulaire bijstand en rechtspraak kan de Belgische Staat toch verplichten om personen op te nemen. De rechtspraak veroordeelde de Belgische staat reeds in verschillende zaken om personen met een Belgisch visum op te nemen op de evacuatielijst. We volgen evoluties op en passen deze info aan. Intussen kunnen personen die in aanmerking menen te komen, hun aanvraag best verder zetten en zo goed als mogelijk onderbouwen.

De volgende personen die momenteel in Gaza vastzitten, konden zich (tot voorjaar 2025) laten registreren op de evacuatielijst van het Consulaat-generaal van België in Jeruzalem (zoals hierboven toegelicht worden deze personen nog geëvacueerd voor zover mogelijk, maar worden nieuwe aanvragen voorlopig niet positief beantwoord en zou de regering nog beslissen of dat weer kan en voor welke doelgroepen):

• Rechthebbenden op consulaire bijstand

• Kerngezinsleden van Belgen, erkend vluchtelingen en staatlozen

• Andere derdelands onderdanen met een Belgisch visum

Er is in de Belgische rechtspraak veel controverse over de vraag of mensen van Palestijnse origine de Palestijnse nationaliteit hebben, en zo ja, onder welke voorwaarden. Onderaan bij ‘meer info’ vind je een overzicht van onze artikelen hierover en de rechtspraak.

Daarnaast voorziet artikel 10 van het Wetboek van de Belgische nationaliteit (WBN) dat kinderen die geboren worden in België en geen andere nationaliteit bezitten, de Belgische nationaliteit krijgen toegekend. Het is daarbij aan de ambtenaar burgerlijke stand van de gemeente van geboorteplaats van het kind om te onderzoeken of het kind al dan niet een nationaliteit heeft. Dienst Vreemdelingenzaken is in geen geval bevoegd voor de beoordeling van de vraag of een kind al dan niet een nationaliteit heeft in toepassing van artikel 10 WBN. In het najaar van 2023 verstuurde DVZ aan veel gemeenten brieven die neerkwamen op een instructie om de Belgische nationaliteit in te trekken en als Palestijns te registreren. De staatssecretaris verklaarde dat de brieven van DVZ niet op haar vraag verstuurd zijn, dat DVZ hierover enkel informatie kan delen en geen instructie mag geven. De federale ombudsman publiceerde eind januari 2024 een aanbeveling aan DVZ om onmiddellijk een einde te maken aan het versturen van brieven die overkomen als een instructie, en om de gemeenten aan wie dergelijke brieven verstuurd zijn onmiddellijk te contacteren om dat recht te zetten, en om het verstrekken van informatie hierover slechts te overwegen als dit met het nodige voorbehoud gebeurt en doorverwijst naar de bevoegde adviesorganen. Er is sinds januari 2024 ook een evolutie in de attesteringen van de Palestijnse Missie voor België en Luxemburg bij de EU. 

Lees hierover ons nieuwsbericht ‘Zijn in België geboren kinderen van Palestijnse origine Belg? Gemeenten en rechtbanken zijn bevoegd, niet DVZ’.